«ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ…»

 

Ποιοι είναι οι Έλληνες αρχιτέκτονες που σημάδεψαν τον 20ο αιώνα; Μας αφορούν σήμερα και γιατί; Ποια ήταν η σχέση τους με τα νέα φαινόμενα της μεγαλούπολης, τις αντιστάσεις και τις συναρμογές, τις συγκρούσεις και τις ουτοπίες, τον πολιτισμό και τις αντιφάσεις της εποχής τους; Ερωτήματα σαν κι αυτά διατρέχουν τα έξη πρώτα επεισόδια της νέας σειράς τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ που παρουσιάζει η ΕΡΤ απο την Πέμπτη 02 Μαρτίου και κάθε Πέμπτη στις 19:30  με το γενικό τίτλο «ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ…».

Η σειρά εστιάζει στο έργο εκείνων των αρχιτεκτόνων που διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής κουλτούρας του «σύντομου 20ου αιώνα» και άλλαξαν τις αντιλήψεις μας για τους τρόπους και τους τόπους της σύγχρονης ζωής και κατοίκησης. Μια τέτοια επιλογή αποκτά ιδιαίτερη σημασία τη στιγμή που ο υλικός πολιτισμός της «μοντέρνας παράδοσης» περικυκλώνεται από παρεξηγήσεις και εγκαταλείπετε στην αδιαφορία και στη λήθη 

Στόχος της σειράς δεν είναι η αναπαραγωγή μιας ακαθόριστης νοσταλγίας, ούτε η σχολαστική στιλιστική ανάλυση, αλλά η ριζική επανεκτίμηση του μοντέρνου αρχιτεκτονικού παραδείγματος: Η δημιουργία ενός πλαισίου ερμηνείας και ενός είδους «οδηγιών χρήσεως» που μπορούν να αποσπάσουν τα επιλεγμένα κτίρια και τις διαμορφώσεις χώρων από την εσωστρέφεια των εξειδικευμένων μελετών, καθιστώντας τα ζώσα και κατανοητή εμπειρία για τους σημερινούς κατοίκους των πόλεων μας Αν κάποτε το προβάδισμα ανήκε αποκλειστικά στο κτιριακό προϊόν σήμερα συμπεριλαμβάνει το υποκείμενο που βιώνει και βλέπει.

Για το σκοπό αυτό δίνεται έμφαση σε μια διασταυρούμενη ανθρωπολογική προσέγγιση, δηλαδή στη σχέση του αρχιτεκτονημένου περιβάλλοντος με την ανθρώπινη εμπειρία, τις πολιτιστικές σημασιολογήσεις και τους τρόπους ζωής που το διασχίζουν εγκάρσια. Υπ’ αυτήν την έννοια, οι «αρχιτεκτονικές διαδρομές» της σειράς δεν ανακατασκευάζουν ένα εξιδανικευμένο και πλαστό σκηνικό της ανθρώπινης δράσης, αλλά διερευνούν το μεταβλητό πεδίο όπου συντελείται η αλληλεξάρτησή τους.

Οι βιογραφικές πληροφορίες και οι νεώτερες θεωρήσεις, οι συναντήσεις και τα παράδοξα, οι οπτικές αναγνώσεις και οι μετασχηματισμοί, οι σκόρπιοι μύθοι και οι προσωπική ματιά των σχολιαστών, συνιστούν το υλικό αυτών των τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ. Έτσι ώστε, εμπλουτίζοντας τις διαθέσιμες μαρτυρίες και ερμηνείες, να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ενός οπτικοακουστικού αρχείου της νεώτερης ελληνικής αρχιτεκτονικής και των πόλεων μας.

 

 

Επιμέλεια Σειράς - Επιστημονικός Σύμβουλος: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΖΙΡΤΖΙΛΑΚΗΣ

Σκηνοθεσία: ΕΦΗ ΞΗΡΟΥ – ΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΒΟΤΣΟΣ – ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ – ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ

Παραγωγός: ΝΙΚΟΣ ΤΑΜΙΩΛΑΚΗΣ

Φωτογραφία: ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΓΕΩΡΓΟΥΤΣΟΣ

Μοντάζ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΤΑΡΙΔΗΣ - ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΑΓΟΥΛΑΣ

Εκτέλεση Παραγωγής: CINERGON

 

 

 

 

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1ο  Προβολή 02/03/06  19:30

 

ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΣ

“Ecce Homo Moderno”

 

Η σειρά ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ αρχίζει με το ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ του ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΥ (1903 – 1976) σημαντικό εκπρόσωπο της αρχιτεκτονικής του “μοντέρνου κινήματος” στην Ελλάδα με διεθνή απήχηση και έντονη παρουσία στη δημόσια Αρχιτεκτονική και την πνευματική ζωή του τόπου, επί πέντε περίπου δεκαετίες.

Απόφοιτος της Αρχιτεκτονικής σχολής του Ε.Μ.Π., ασυμβίβαστη προσωπικότητα, ο Αρχιτέκτων είναι ένας από τους πρωτεργάτες του προγράμματος των σχολικών κτηρίων της δεκαετίας του 30, περίοδος που χαρακτηρίστηκε ως ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ.

Σημαντικά έργα εκτός από τα σχολεία θεωρούνται οι μελέτες του για τα αρχαιολογικά μουσεία (Ηρακλείου Κρήτης, Θεσσαλονίκης, Ολυμπίας κ.α.) καθώς και οι κτιριακές μονάδες του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στο οποίο δίδαξε ως καθηγητής στην έδρα της Αρχιτεκτονικής σύνθεσης (1959 – 1968). Τον απασχόλησε ιδιαίτερα η τυπολογία του Μουσείου και κυρίως η “συνομιλία” των γλυπτών με το φυσικό φως.

Στο τέταρτο διεθνές συνέδριο της Αρχιτεκτονικής το 1933 (IV CIAM) που έγινε στην Ελλάδα, τον βλέπουμε στο υπερωκεάνιο “ΠΑΤΡΙΣ ΙΙ” μαζί με τον πολεοδόμο Κορνέλιους Βάν Έεστερεν και άλλους εκφραστές της μοντέρνας Αρχιτεκτονικής.

Το όραμα του Καραντινού για τον κοινωνικό ρόλο της τέχνης και κυρίως της Αρχιτεκτονικής αποτυπώνεται στα κτήρια, τα σχέδια, την ζωγραφική, στα κείμενα τα οποία δημοσιεύει. Η Αρχιτεκτονική “με την μαθηματική της διαύγεια και την συνθετική της δύναμη” συμβάλλει στον “αδιάκοπο αγώνα των ελεύθερων και ζωντανών ανθρώπων, στο θεμελίωμα μια νέας κοινωνίας”.

Στην κατανόηση του έργου, αλλά και της πολύπλευρης προσωπικότητας του Πάτροκλου Καραντινού συμβάλλουν:

Η αφήγηση του ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΥ, και η συζήτηση του καθηγητή  ΓΙΩΡΓΟΥ ΤΖΙΡΤΖΙΛΑΚΗ με τον ΑΝΔΡΕΑ ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΑΤΟ (ιστορικό της Αρχιτεκτονικής και μελετητή του Καραντινού) την ΞΑΝΘΙΠΠΗ ΧΟΪΠΕΛ (Συνεργάτη του κατά την περίοδο της διδασκαλίας του στη Θεσσαλονίκη) και τον ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΡΑΜΜΕΝΟ (Διευθυντή του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης).Τέλος ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΥΓΟΛΟΥΠΗΣ (Καθηγητής της Αστρονομίας) αναφέρεται στο Αστεροσκοπείο ως το κόσμημα του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ.

Η γενναιόδωρη συμβολή της Μαίρης και Εύας Καραντινού (Υπεύθυνες για το Αρχείο  ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΥ) αποτέλεσε βασική προϋπόθεση για την προσέγγιση του εκτεταμένου και Δημιουργικού έργου του Αρχιτέκτονα. 

 

 

 

 

 

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 2ο Προβολή 09/03/06  19:30

 

ΚΛΕΩΝ ΚΡΑΝΤΟΝΕΛΛΗΣ

“Η μεσογειακή αιθρία και ο ηλεκτρονικός λεβιάθαν”

 

Τελικά ποιος ήταν ο Κλέων Κραντονέλλης ; Τον άγνωστο στο ευρύ κοινό, αλλά τόσο σημαντικό για τη νεοελληνική αρχιτεκτονική, δημιουργό, παρουσιάζει το ντοκιμαντέρ « Η μεσογειακή αιθρία και ο ηλεκτρονικός λεβιάθαν». Η κάμερα, κομμάτι-κομμάτι, συνθέτει   τη «φευγαλέα μορφή του», μέσα από την ανάδείξη του έργου του: από τον πειραματικό οικισμό στο Κερατσίνι έως το φουτουριστικό κτίριο της ΔΕΗ στην οδό  3ης Σεπτεμβρίου, το σπίτι της Πλάκας και την εξοχική κατοικία στο Πόρτο Ράφτη, αλλά και το εγκαταλελειμμένο σήμερα πατρικό σπίτι στην Καβάλα, την ιχθυόσκαλα της πόλης, το διοικητήριο και το εργοστάσιο καπνού, αναδύεται ένας ιθύνων νους που κατάφερε να συνδυάζει με μοναδικό τρόπο τον ορθολογισμό με την οργανική αρχιτεκτονική.

 

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 3ο Προβολή 16/03/06  19:30  

 

ΤΑΚΗΣ ΖΕΝΕΤΟΣ - ΤΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ

“Το κτήριο που έπεσε στη γη”

 

Ο Τάκης Ζενέτος (1926-1978) είναι ο κατεξοχήν αρχιτέκτονας του ελληνικού μοντερνισμού με πολυσχιδές έργο (βιομηχανικά κτήρια, σχολεία, κατοικίες, αντικείμενα, πολεοδομικές μελέτες) και είναι γνωστός στο ευρύτερο κοινό για το κτήριο ΦΙΞ στην Λ.Συγγρού και το θέατρο του Λυκαβηττού. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι πως ο Ζενέτος υπήρξε ένας οραματιστής της μελλοντικής ηλεκτρονικής πόλης και της ψηφιακής εποχής. Το ντοκυμαντέρ παρουσιάζει το σχολείο του Αγ.Δημητρίου, γνωστό και ως «Στρογγυλό», λόγω του σχήματός του, που σχεδιάστηκε το 1969-70 και σήμερα ανακαινίζεται από τον ΟΣΚ. Το σχολείο αυτό διεκδικεί τον τίτλο του πιο ριζοσπαστικού και τολμηρού δημόσιου κτηρίου συμπυκνώνοντας με τον καλύτερο τρόπο τις αναζητήσεις του Τ.Ζενέτου.

 

Στο σχολείο του Αγ.Δημητρίου ο Ζενέτος ανατρέπει το παραδοσιακό μοντέλο οργάνωσης (διάδρομοι και τάξεις) προτείνοντας ένα κυκλικό σχήμα που ο πυρήνας του θα μπορούσε να φιλοξενήσει στο μέλλον τις νέες τεχνολογίες εκπαίδευσης (στούντιο βιντεοσκόπησης μαθημάτων και μετάδοσης στη γειτονία και στα σπίτια των μαθητών, εργαστήρια υπολογιστών, κλπ).

 

Το ντοκυμαντέρ «Τάκης Ζενέτος, το Στρογγυλό: Το κτήριο που έπεσε στη γη» θέτει ως στόχο την ανάδειξη της σχεδιαστικής σκέψης του Τ.Ζενέτου και του οραματισμού μιας μελλοντικής λειτουργίας του σχολείου με ψηφιακές τεχνολογίες με στόχο να τονίσει την ενότητα μιας κοινωνίας που τείνει να διασπαστεί σε ατομικές πρακτικές από την χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Για το έργο του Ζενέτου και την διαδικασία ανακαίνισης μιλά ο μελετητής της ανακαίνισης Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, αρχιτέκτονας, καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ.

 

 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μέχρι τώρα λειτουργία του σχολείου με συνεντεύξεις του Δημάρχου του Αγ.Δημητρίου, των διευθυντών Γυμνασίου και Λυκείου και αποφοίτων του Στρογγυλού.

 

Η μορφή και η λειτουργία του κτηρίου παρουσιάζονται με συνδυασμό λήψεων από τη φάση ανακαίνισης και τρισδιάστατων ψηφιακών μοντέλων που αναδεικνύουν τη σχεδιαστική σύλληψη. Μια σειρά πανοραμικών κινήσεων χρησιμοποιούνται ως αφηγηματικός τρόπος ανάγνωσης του χώρου του σχολείου ώστε να δοθεί έμφαση στην κυκλική μορφή του, ενός σχολείου που αποτελεί σήμερα ένα εργαλείο για το μέλλον.

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 4ο Προβολή 23/03/06   19:30

 

ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ ΠΡΟΒΕΛΕΓΓΙΟΣ

“Ο Δον Κιχώτης της οδού Κυκλάδων”

Ο Α. Προβελέγγιος γεννήθηκε κάτω από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης και αυτή η ιερότητα για το άχτιστο και το χτιστό τοπίο (Φύση – Πόλεις) τον κατείχε σε όλη τη ζωή του. Βίωσε με πόνο την καταστροφή του Αττικού τοπίου, την οποία μάταια αγωνίστηκε να ανακόψει σχεδόν με αυτοθυσία. Γνώριζε όμως ότι “κανένας άνθρωπος δεν θυσιάζεται όταν παραμένει πιστός σ’ αυτό που είναι. Του μένει μια μερίδα ευτυχίας, δική του, που τα κατεστημένα είναι έξω από αυτήν, δεν την ελέγχουν, δεν την αγγίζουν.” Πίστευε πάντα πως στην εσωτερική της υφή η κοινωνία έχει δυο βασικά ιδεώδη προς τα οποία τείνει αέναα , ανεξάρτητα από τις δοκιμασίες της. Την Ελευθερία και την Αγάπη. Όταν στην δεκαετία του ’80 το πατρικό του σπίτι κατέλαβε ομάδα αναρχικών, ο Α. Προβελέγγιος όχι μόνο δεν τους απομάκρυνε, αλλά τους πλαισίωσε ηθικά και πνευματικά κερδίζοντας έτσι το σεβασμό και την αγάπη τους.

Για τη ζωή και το έργο του Α. Προβελέγγιου μιλούν: ΝΙΚΟΣ ΣΙΑΠΧΙΔΗΣ – Αρχιτέκτονας, ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ – Ιδιοκτήτης του bar au revoir, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ – Εκδότης και ο ίδιος ο Α. ΠΡΟΒΕΛΕΓΓΙΟΣ.

 

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 5ο Προβολή 30/03/06  19:30

 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΙΚΙΩΝΗΣ

“Ελιμπίσθηκα το ανέφικτο”

«Ελιμπίσθηκα το ανέφικτο» μοιάζει να λέει ο Δημήτρης Πικιώνης, με τη δική του φωνή μια που για πρώτη φορά ακούμε από την τηλεόραση ηχογραφημένα αποσπάσματα - μοναδικά ντοκουμέντα στο ομότιτλο ντοκιμαντέρ. Η φωνή ενός από τους μεγαλύτερους της νεοελληνικής αρχιτέκτονες, υποβλητική, παράξενη, συντροφεύει την αφήγηση της κόρης του Αγνής, αλλά και του μαθητή του Δημήτρη Αντωνακάκη, που καθώς περιηγείται το λόφο του Φιλοπάππου θυμάται τον δάσκαλό του και δημιουργό της διαμόρφωσης του χώρου γύρω από την Ακρόπολη και τον λόφο του Φιλοπάππου, του Παιδικού Κήπου της Φιλοθέης, του οικιστικού σχεδίου της ουτοπικής Αιξωνής, που ποτέ δεν χτίστηκε... Αποσπάσματα από την αυτοβιογραφία του αλλά και εικόνες σπάνιου αρχειακού υλικού από το προσωπικό του αρχείο, συμπληρώνουν το ντοκιμαντέρ - περίπατο στο δρόμο που διάλεξε ο καλλιτέχνης – αρχιτέκτονας, ο αναζητητής της διε-ελληνικότητας, ο σιωπηλός δάσκαλος του Πολυτεχνείου, ο ακαδημαϊκός, ο εραστής του ανέφικτου.

 

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 6ο Προβολή 06/04/06  19:30

 

ΚΟΥΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ

Η μπλε” – “c’est tres bon”

Η μεγαλύτερη κληρονομιά του αρχιτέκτονα Κούλη Παναγιωτάκου, είναι η “μπλε” πολυκατοικία της πλατείας Εξαρχείων. Ήταν μια σύλληψη πρωτοπόρα το οικοδόμημα εκείνο που δέσποζε της πλατείας Εξαρχείων. Και φιλόδοξη. Βαμμένη σκούρο μπλε, στις μεγάλες όψεις της με διαφορετικά χρώματα στις εσοχές της.

Πισίνα στην ταράτσα για τους ενοίκους. (όταν αργότερα αχρηστεύθηκε έγινε διαμέρισμα). Εντευκτήριο στεγασμένο για τους ενοίκους. Μια τεράστια αίθουσα 500 περίπου τ.μ. με εκπληκτική θέα στην Ακρόπολη και το Λυκαβηττό που θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν οι ένοικοι εκ περιτροπής για δεξιώσεις ή φιλικές τους συναντήσεις. Ηλεκτρικά στεγνωτήρια στα ατομικά τους πλυντήρια κ.α.

Αρχέτυπα μιας αστικής αρχιτεκτονικής του μεσοπολέμου, το διατηρητέο πλέον κτήριο, έδωσε λύσεις για μια συλλογική ζωή των κατοίκων της πολυκατοικίας, που εάν είχαν ακολουθήσει οι επόμενες γενιές αρχιτεκτόνων, η Αθήνα σήμερα θα ήταν μια πόλη διαφορετική.

Για την “μπλε” πολυκατοικία μιλούν οι:

η ΜΑΡΩ ΚΑΡΔΑΜΗΤΣΗ – ΑΔΑΜΗ (Αρχιτέκτων), η ΡΕΒΕΚΚΑ ΚΑΜΧΗ (Γκαλερίστα), η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΗΤΣΙΟΥ (Αρχιτέκτων) και ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΟΛΛΑΚΗΣ (Διαχειριστής)